Wykład konwersatoryjny

na pierwszych zajęciach zostaną wskazane lektury do przygotowania się do dyskusji na zajęciach 

1. Wprowadzenie w zagadnienia kultury XVIII wieku. Czym jest wiek XVIII? Dialektyka tradycji i nowoczesności. Jedność kultury europejskiej a partykularyzmy regionalne. Kultura miast – Paryż, Londyn, Neapol, Warszawa, Madryt, Wenecja, Drezno. Globalna dyskusja czy hegemonia paryskich filozofów? Przesuwanie się centrum artystycznego z Rzymu do Paryża. Rewolucje. Religie oświecenia.
2. Antyk Ludwika XIV. Malarstwo i rzeźba we Francji końca XVII wieku. Akademia jako element polityki Ludwika XIV. Spór „Starożytników” i „Nowożytników”. Rola sztuki i kultury epoki Ludwika XIV w kulturze artystycznej Europy XVIII i XIX stulecia. Wersal – formy architektoniczne, ogrodowe, malarstwo i rzeźba w służbie państwa; sposób życia (ceremoniał). Wzór (i antywzór) dla Europy.
3. Antyk Jana III Sobieskiego. Wilanów – polski Wersal? Konstruowanie legendy dynastycznej króla elekcyjnego. Program ideowy pałacu wilanowskiego. Artyści Jana III. Wilanów po Janie III.
4. Przemiany sztuki Europy katolickiej 1. połowy XVIII wieku (Rzym, Czechy, Bawaria, Polska). Próba utrzymania artystycznego prymatu przez Rzym. Sztuka spektaklu – malarstwo kwadraturowe Rzymu i Europy Środkowej (Wiedeń, Polska). Wielkie uroczystości kościelne (koronacje maryjne; uroczystości dworskie). Architektura kościołów Europy Środkowej. Santini-Aichel.
5. protokapitalizm i sztuka mieszczańska XVIII wieku. Antoine Watteau i nowa wizja malarstwa. Sztuka wobec wyzwań proto-kapitalistycznego społeczeństwa francuskiego (Boucher, Chardin).
6. Sztuka Wenecji XVIII w. Tradycja i nowoczesność sztuki weneckiej. Obecność Wenecjan w Europie XVIII w. Londyn, Madryt, Kraków wobec propozycji weneckich. Giambattista Tiepolo i jego warsztat – twórczość malarska i graficzna. Antonio Canale i Bernardo Bellotto – twórczość malarska i graficzna. Capriccio i weduta.
7. Sztuka wobec rozwoju mieszczaństwa w krajach protestanckich. Etos mieszczański w malarstwie i grafice Hogartha. Daniel Chodowiecki i gdańsko-berlińsko-hugenockie wizje etosu mieszczańskiego. Karykatura brytyjska wobec populizmów/ kwestii społecznych końca XVIII w. nowe tematy w malarstwie brytyjskim końca XVIII w. Galeria szekspirowska.
8. Stosunek do antyku w sztuce angielskiej XVIII w. Neopalladianizm. Rezydencje barokowe; ogród angielski i pojęcie malowniczości. Malarstwo angielskie i założenie Royal Academy of Art. Grand manner i Conversation piece. Antyk sentymentalny – Füssli. Nowe mitologie - Blake.
9. Kultura kobiety w XVIII wieku. Tradycja francuskich salonów literackich. Ewolucja roli kobiety, rodziny w kulturze francuskiej XVIII w. Odkrycie dzieciństwa i uczuć. Salony literackie i ich wpływ na kulturę europejską XVIII w. Kobiety-artystki i ich sytuacja w różnych krajach europejskich. Vigee Lebrun, Kauffmann, Cosway.
10. Grand Tour jako kulturowy fenomen w kontekście rekontekstualizacji antyku. Odkrycie Pompejów, Herkulanum oraz miast Wielkiej Grecji. Rzym - kuźnia neoklasycyzmu. Winckelmann i jego wizja sztuki. Działalność artystyczna i teoretyczna Piranesiego. Grafika odtwarzająca malarstwo antyczne. Odkrycie Grecji.
11. Sztuki plastyczne wobec instytucji i teorii historycznych i artystycznych. Albumy galeryjne – tradycja i przemiany. Wystawy sztuki w XVIII w. Akademickie regulacje a praktyka artystyczna. Mariette i Diderot: początki naukowej historii sztuki i krytyki artystycznej. Przemiany kolekcjonerstwa i rola miłośników. Grafika profesjonalna i grafika amatorów. Fragonard
12. Sztuki plastyczne wobec rozwoju nauki w XVIII wieku. Maria Sybilla Merian i malarki (martwej) natury (Valeyer-Coster). Menażerie. Początki architektury żeliwnej. Wright of Derby i malarstwo weduty przemysłowo-inżynierskiej. Fascynacje geologiczne (Hamilton, Goethe, kolekcje geologiczne). Sztuka wobec edukacji (motyw uczącego się i czytającego; np. Teodoro matteini). Balony i elektryczność.
13. Warszawa nowym Rzymem. Sztuka w Rzeczpospolitej Stanisława Augusta. Propaganda i nowoczesność w salach reprezentacyjnych Zamku Królewskiego.
14. Antyk w polskich ogrodach. Starożytność w programie ideowym Łazienek. Antyk Powązek i Arkadii – wychowanie i upamiętnienie.
15. przemiany pejzażu i portretu w drugiej połowie XVIII w (Liotard, David). Powtórka

W trakcie semestru - kolokwium pisemne dot. najważniejszych wydarzeń XVIII w.

Egzamin ustny łączący egzamin wizualny (rozpoznanie prac na podstawie reprodukcji) oraz pytania dotyczące zjawisk w sztuce XVIII w.

Obecność na zajęciach (max 2 nieobecności nieusprawiedliwione; każda kolejna nieobecność skutkować będzie obniżeniem oceny o 0,65 stopnia).

Znajomość omawianych na zajęciach zjawisk w sztuce długiego XVIII wieku.; uwikłanie sztukę w politykę oraz system społeczno-gospodarczy. Świadomość zależności sztuki od przemian mentalnościowych.

Znajomość zawartego w lekturach obowiązkowych oraz omawianego na zajęciach kanonu dzieł powstałych w czasie długiego wieku XVIII.

Literatura podstawowa (materiał wizualny):
Sztuka świata, praca zbiorowa, t. VII, VIII (wybrane rozdziały dotyczące tematów poruszanych na zajęciach) Warszawa 1994
Tom VII:
  • Sztuka XVII wieku we Francji, (od s. 266)
  • Sztuka pierwszej połowy XVIII wieku we Francji, s. 297 i nn
  • Barok i rokoko w Europie Środkowo-Wschodniej, s. 325 i nn
  • Barok i rokoko w Polsce, (od s. 368)
Tom VIII:
  • Klasycyści w Rzymie i Paryżu na przełomie XVIII i XIX wieku, s. 23 i nn.
  • Architektura klasycyzmu, s. 41 i nn.
  • Malarstwo angielskie od Gainsborough do Turnera, s. 67 i nn.

W. Tomkiewicz, Rokoko, Warszawa 1984
Hugh Honour, Klasycyzm, Warszawa 1972
R. Rosenblum, Międzynarodowy styl około 1800, Toruń 2001
M. Karpowicz, Sztuka XVIII wieku, Warszawa
S. Lorentz, Klasycyzm w Polsce, Warszawa 1984
Peter Burke, Fabrykacja Ludwika XIV, tłum. R. Pucek, M. Szczubiałka, Warszawa 2011, s. 51-58; 93-113
K. Niemira, Bazgracz. Trzy eseje o Norblinie, Warszawa 2022, s. 36-70

Literatura podstawowa (do testu wiedzy):
Peter Burke, Fabrykacja Ludwika XIV, tłum. R. Pucek, M. Szczubiałka, Warszawa 2011, s. 51-58; 93-113
Mariusz Karpowicz, Co nam mają do powiedzenia fasady Wilanowa, Warszawa 2011, s. 4-70
Tadeusz Bernatowicz, Mitra i buława. Królewskie ambicje książąt w Rzeczypospolitej szlacheckiej (1697-1763), Warszawa 2011, s. 195-247
A. Bernatowicz, Malarze w Warszawie Stanisława Augusta. Status-aspiracje-twórczość, Warszawa 2016, s. 137-174
Iwona Danielewicz (red.), Elisabeth Vigée Le Brun i Polacy, Warszawa 2016 (artykuł: I. Danielewicz, Elisabeth Vigee Le Brun – portret artystki, s. 12-66)
W. Wassyng Roworth, Painting for Profit and Pleasure: Angelica Kauffman and the Art Business in Rome, “Eighteenth-Century Studies”, Vol. 29, No. 2 (Winter, 1995/1996), s. 225-228
K. Niemira, Bazgracz. Trzy eseje o Norblinie, Warszawa 2022, s. 36-70

A.Bernatowicz, Malarze w Warszawie czasów Stanisława Augusta, Warszawa 2016
E. Lajer-Burchardt, Kwestia nowoczesności: przypadek Bouchera, [w] Le siècle français. Francuskie malarstwo i rysunek XVIII wieku ze zbiorów polskich, (kat. wyst.) MNW, Warszawa 2009, s. 122-142
J. Kowalczyk, Andrea Pozzo a późny barok w Polsce. Cz. II. Freski sklepienne, „Biuletyn Historii Sztuki”, 37, nr 4 (1975), s. 335-350
J. Kowalczyk, Rola Rzymu w późnobarokowej architekturze polskiej, „Rocznik Historii Sztuki”, Tom 20 (1994) s. 215-308
Peter Burke, Fabrykacja Ludwika XIV, tłum. R. Pucek, M. Szczubiałka, Warszawa 2011
Nicholas d'Archimbaud i in., Wersal, Warszawa 2004
William R. Newton, Wersal. Za fasadą przepychu, Warszawa 2015
Jacques Levron, La cour de Versailles aux XVII et XVIII siecles, Paris 1965 (i nast. wyd.)
Gérard Sabatier, Versailles ou la figure du roi, 1999
Images du Grand Siècle. L'estampe française au temps de Louis XIV (1660-1715), (red.: Remi Mathis, Vanessa Selbach, Louis Marchesano, Peter Fuhring), Paris 2015
Mariusz Karpowicz, Sztuka Warszawy czasów Jana III, Warszawa 1987
Chwała i sława Jana III w sztuce i literaturze XVII–XX wieku. Katalog wystawy jubileuszowej z okazji 300-lecia odsieczy wiedeńskiej IX–XII 1983, red. W. Fijałkowski, K. Mieleszko, Warszawa 1983
W. Fijałkowski, Królewski Wilanów, Warszawa 1996
Anna Oleńska, Jan Klemens Branicki. Sarmata nowoczesny, Warszawa 2011
Andrzej Betlej, Sibi, Deo, Posteritati. Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku, Kraków 2010
Rafał Nestorow, Pro domo et nomine suo. Fundacje i inicjatywy artystyczne Adama Mikołaja i Elżbiety Sieniawskich, Warszawa 2016
Marek Bratuń, Grand Tour: narodziny-rozwój-zmierzch, [w:] Polski Grand Tour w XVIII i początkach XIX wieku, red. Agata Roćko, Warszawa 2014
Grand Tour. Narodziny kolekcji Stanisława Kostki Potockiego, Warszawa 2006, rozdział Grand Tour po Italii
E. Manikowska, Bernardo Bellotto i jego drezdeński apartament, Warszawa 2014
A. Badach, M. Królikiewicz (red.), Bernardo Bellotto. W 300. rocznicę urodzin malarza, (kat. wyst.) Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Warszawa 2022
A. Bernatowicz, Malarze w Warszawie Stanisława Augusta. Status-aspiracje-twórczość, Warszawa 2016
Materiały pokonferencyjne "Élisabeth Vigée Le Brun i jej czasy. Kobieta – artystka – Europejka", Nieborów 2017 [http://www.nieborow.art.pl/publikacje/]
Louise-Elisabeth Vigée-Lebrun, Wspomnienia, tł. Irena Dewitz; wstęp Stefan Meller, Warszawa 1977
Joseph Baillio, Xavier Salmon (red.), Élisabeth Louise Vigée Le Brun, (kat. wyst.), Paris 2015
Chiron-Morozowska, Cztery projekty Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, „Kronika Zamkowa”, tom 3 (69), 2016, s. 203-240
Chiron-Morozowska, Bacciarellówka - pracownia i szkoła artystyczna króla Stanisława Augusta, Warszawa 2018
M. Poprzęcka, Akademizm (różne wydania; rozdz. Dzieje akademii, Akademicka teoria i praktyka – fgmty dot. XVI-XVIII w.)
Jolanta Talbierska, Powołanie Akademii Sztuk Pięknych – niespełniona idee fixe Stanisława Augusta…, [w:] A. Pieńkos (red.), Bacciarelli. Studia o malarzu królewskim…, Warszawa 2018, s. 179-204
Krystyna Secomska, Spór o Starożytność. Problemy malarstwa w “Paralelach” Perrault, Warszawa 1991
M. Poprzęcka, Wstęp. Akademik na przełomie epok, [w:] J. Reynolds, Pisma o sztuce. Wybór, Warszawa 2007, s. 7-16
Nikolaus Pevsner, Academies of Art, Past and. Present, Cambridge-New York 1940 (lub inne wydania)
Jane Martineau, Andrew Robison (red.), The Glory of Venice. Art in the Eighteen Century, [kat. wyst.], New Haven - London 1994
K. Pomian, Zbieracze i osobliwości. Paryż, Wenecja. XVI-XVIII wiek, Lublin 2001 (lub inne wydania)
Perrin Stein (red.), Artists and Amateurs. Etching in Eighteenth-Century France, New York 2013
P. Ignaczak, Tadeusz Kościuszko rysownik, [w:] Tadeusz Kościuszko. Artysta, Kraków 2017, s. 13-41
E. Lajer-Burcharth, The Painter's Touch. Boucher, Chardin, Fragonard, Princeton 2018
Charlotte Guichard, La griffe du peintre, Paris 2018
Fragonard The Fantasy Figures, Yuriko Jackall (ed.) Washington, D.C. : National Gallery of Art, 2017
Satish Padiyar, Fragonard - Painting out of time, 2020
Kate Retford, The Conversation Piece: Making Modern Art in 18th-Century Britain, Yale University Press, New Haven, CT, 2017
Martin Myrone, Bodybuilding: Reforming Masculinities in British Art, 1750-1810, Yale University Press, 2005
P. Wątroba, Wezuwiusz w Kaniowie - realizacje Jakuba Kubickiego z okazji spotkania Stanisława Augusta i Katarzyny II w maju 1787 r., w: Stanisław August i jego Rzeczpospolita. Dramat państwa, odrodzenie narodu, Warszawa 2013, s. 195-211
Paweł Ignaczak, Jan Piotr Norblin (1745-1830) – rytownik, Wydawnictwo DiG-Edition La Rama, Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2026
Andrzej Józef Baranowski, Koronacje wizerunków maryjnych w czasach baroku: zjawisko kulturowe i artystyczne, Warszawa, 2003
J. Chrościcki, Pompa funebris, Warszawa 1974
Andrzej Rottermund, Zamek Warszawski w epoce oświecenia. Rezydencja monarsza, funkcje i treści, Warszawa 1989
Andrzej Rottermunda, Rzymskie początki. Bernardo Bellotto w Pałacu Ujazdowskim w Warszawie (1766–1772), Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 2026
E. Manikowska, Sztuka, ceremoniał, informacja; studium wokół królewskich kolekcji Stanisława Augusta, Warszawa 2007
Andrzej Rottermund, „Przybytek ziemskich bogów”. O pokoju Marmurowym w Zamku Królewskim w Warszawie, [w:] Curia maior. Studia z dziejów kultury ofiarowane Andrzejowi Ciechanowieckiemu, Warszawa 1990, s. 125-130
Rizzi, Canaletto w Warszawie, Warszawa 2005
Louise Wickham, Gardens in History. A Political Perspective, Oxford 2012, rozdział: 6. The Picturesque debate as a Political Metaphor, s. 141-166
Malcolm Kelsall, The Iconography of Stourhead, “Journal of the Warburg and Courtauld Institutes”, 1983, Vol. 46 (1983), s. 133- 143
Whelan, Powązki: szkoła uczuć i historii. Wychowanie młodych Czartoryskich, „RHS” 2014, s. 223-247
Gabriela Świtek, Ut pictura hortus. Przejawy kultury estetycznej w sztuce ogrodowej XVIII wieku, „BHS”, 2003, nr 2, s. 277-298
Agnieszka Morawińska, Augusta Fryderyka Moszyńskiego rozprawa o ogrodnictwie angielskim 1774, Wrocław 1977
Teresa Grzybkowska, Ogród Armidy Arkadyjskiej - Heleny Radziwiłłowej, „RHS” 2010, s. 5-42
Izabela Czartoryska, Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów, 1805