Wykład połączony z lekturą tekstów, dyskusją na wybrane tematy oraz pracami warsztatowymi związanymi z problemami z zakresu socjologii sztuki

Znajmość angielskiego pozwalająca na zapoznanie się z lekturami czy stronami internetowymi

Od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku globalny obieg sztuki rozrósł się do nigdy wcześniej niespotykanych rozmiarów, zarówno w sensie zasięgu, ilości instytucji, osób i pieniędzy, które w nim cyrkulują. Zmienił on też swój charakter, ewolucji uległy artystyczne instytucje, jak grzyby po deszczu wyrosły setki międzynarodowych biennale, nawet peryferyjne miasta chcą mieć swoje centra sztuki współczesnej, a sam obieg stał się środowiskiem pracy dla rzesz specjalistów- z których najbardziej wyrazistą grupą są kuratorzy i kuratorki. W trakcie zajęć przyjrzymy się funkcjonowaniu globalnego obiegu sztuki z krytycznego dystansu. Postaramy się zrekonstruować jego genezę a także społeczne i ekonomiczne sprzeczności, które go napędzają. Z jednej strony dzieła sztuki osiągają bezprecedensowe ceny, domy aukcyjne z roku na rok zwiększają swoje obroty, pojawiają się nowe instrumenty inwestycyjne art-bankingu. Z drugiej, okrutna ekonomia artystycznej cyrkulacji działa wedle zasady „zwycięzca bierze wszystko”. Większość artystek i artystów, kuratorów i kuratorek czy asystentów i asystentek jest biedna. Globalny świat sztuki jest jak góra lodowa. Jej widoczna część – artystyczne gwiazdy, duże imprezy i światowej klasy instytucje – dominuje nad ciemną materią sztuki, wielością artystów i artystek, których społecznie niezbędna praca pozostaje nierozpoznana i niedoceniona. W trakcie zajęć zajmiemy się krytyczną analiza relacji między sztuką i różnymi formami kapitałów (pieniędzmi, reputacją, kapitałami społecznymi), zajmiemy się różnicą między wartością i ceną działa sztuki czy poddamy pod dyskusję spekulacyjny rynek sztuki. Zajęcia odbiegają od tradycyjnej formuły wykładu, mają charakter bardziej seminaryjny, otwarty na dyskusję i aktywne uczestnictwo studentów i studentek, są oparte na analizie tekstów, filmów, manifestów, praktyk artystycznych. Studentki i studenci będą zachęcane do wykorzystania poznanych koncepcji w celu lepszego zrozumienia społecznych uwarunkowań swojej własnej praktyki oraz podjęcia działań mających na celu ich zmianę.

Plan zajęć

1. Zajęcia organizacyjne

2. Życie i praca artystycznego projektariatu

Kuba Szreder, ABC of Projectariat: living and working in a precarious art world, Manchester University Press, Manchester 2021 (hasła wybrane przez studentów)

Zajęcia warsztatowe z tekstem

3. Cena wszystkiego

Pokaz filmu The price of Everything (Nathaniel Kahn 2018)

4. Pole sztuki jako maszyna wytwarzania wartości

Pierre Bourdieu, Reguły Sztuki, Universitas, Kraków 2001, str. 178 – 211

5. Artystyczna alchemia

Luc Boltanski, Od rzeczy do dzieła. Proces atrybucji i nadawania wartości przedmiotom [w:] Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności, red. Michał Kozłowski et al., Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2011

6. Sztuka i jej rynki

Olaf Velthuis, Talking Prices, Symbolic Meanings of Prices on the Market for Contemporary Art, Princeton University Press, Princeton 2007

Olaf Velthuis i Maria Lind, Contemporary art and its commercial markets : a report on current conditions and future scenarios, Sternberg Press, Berlin 2012

7. Sztuka a społeczne nierówności (habitus, dystynkcja, czas wolny)

Pierre Bourdieu, Dystynkcja. Krytyka społecznej władzy sądzenia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005, str. 43 – 83

8. Reprodukcja klasowa a sztuka współczesna

Roundtable “And What about Class?” [w:] Art Margins, vol 15 numer 1, luty 2026, z udziałem Angela Harutyunyan, Sven Spieker, Gal Kirn, Jaleh Mansoor, Magdalena Radomska, Karen Benezra, Kuba Szreder, Gregory Sholette, Yevgeniy Fiks, Igor Grubić

9. Krytyka instytucjonalna i świat sztuki dla 1%

Andrea Fraser, L’1%, c’est moi, Texte zur Kunst, September 2011, str. 114-127

Andrea Fraser, From the Critique of Institutions to an Institution of Critique [w:] Institutional Critique and After, John Welchman (red.), JRP Ringier, Zurych 2006, str. 123-137

10. Artwashing czyli świat sztuki jest nagi

Gregory Sholette, Art, Debt, Oversupply, Panic! (On the Contradictions of a Twenty-First-Century Art Education) [w:] Delirium and resistance: activist art and the crisis of capitalism, Pluto Press, London 2017

Mel Evans, Artwashing. Big oil and the arts, Pluto Press, London 2015

11-12 Globalna ekonomia obrazów oraz lumbung jako alternatywa

Renzo Martens, Enjoy Poverty (2009), działania i grafy Institute for Human Activities

Fragmenty z Documenta Fifteen Handbook (str. 1- 40 plus leksykon pojęć)

Wywiad z ruangrupa: Who’s Exploiting Who? ruangrupa on documenta fifteen

https://artreview.com/who-is-exploiting-who-ruangrupa-on-documenta-fifteen/

Aneta Rostkowska i Giulia Belinetti: What documenta fifteen offered to the future - documenta fifteen closing days #1

https://www.metropolism.com/nl/opinion/47748_what_documenta_fifteen_offered_to_the_future_documenta_fifteen_closing_days_1

Kate Brown, Documenta Presents an Invigorating Alternative to a Market-Driven Art World. Maybe That’s Why the Industry’s Establishment Has Largely Dismissed It

https://news.artnet.com/market/documenta-art-market-2135862

Ben Davis, Documenta 15’s Focus on Populist Art Opens the Door to Art Worlds You Don’t Otherwise See—and May Not Always Want to

https://news.artnet.com/art-world/documenta-15-review-2140149

Jason Farago: The World’s Most Prestigious Art Exhibition Is Over. Maybe Forever.

https://www.nytimes.com/2022/09/23/arts/design/documenta-15.html

Hito Steyrl, Hito Steyerl: Context is Everything, Except When It Comes to Germany

https://tripleampersand.org/context-everything-except-comes-germany/?fbclid=IwAR3I609Yepi1IlUi78pmiPLudgnNMGnAM9d5Sexm_Qgdt0EnDNNsO6TVhEc

Statement by Off Biennale

https://offbiennale.hu/en/2022/hirek-en/statement-by-off-biennale-budapest-a-documenta-fifteen-participant-and-lumbung-member-2/

Oliver Marchart, Criticism of Israel as a Spontaneous Ideology of the Art Field (Excursus) [w:] Hegemony Machines, oncurating.org, Zurich 2022, str. 99 – 118

13. Poza “poverty jet set” czyli solidarnościowe ekonomie sztuki,

Sepp Eckenhaussen, Goodbye poverty jetset: how art workers make solidarity economies, Humdrumpress, Amsterdam 2026

14. Artystyczne dobra wspólne

Vera Hofmann, Johannes Euler, Linus Zurmühlen, Silke Helfrich, Commoning Art – Activating the Transformative Potential of Commons in the Arts, Set Marigins, Amsterdam 2026

Antonio Negri i Michael Hardt, Rzecz-pospolita, korporacja ha!art, Kraków 2012 (fragment Widma Dobra Wspólnego)

Raunig, G., 2014. Occupy the Theater, Molecularize the Museum!, in: Malzacher, F. (Ed.), Truth Is Concrete: A Handbook for Artistic Strategies in Real Politics. Sternberg Press; Steirischer Herbst, Berlin; New York; Graz, pp. 76–86.

15.  Feministyczne dobra wspólne i feministyczne instytucje sztuki

Silvia Federici, Feminism and the Politics of the Commons [w:] Former West pod redakcją Marii Hlavajovej i Simona Sheikha, MIR Press, Cambridge 2017

wywiad Sary Burayi Boned z Silvią Federici

https://artmuseum.pl/public/upload/files/Sara-Buraya_Silvia-Federici.pdf

Manifesty programowe feministycznych instytucji sztuki: Teatru Powszechnego i Feminist Art Institution (Praga)

http://www.feministinstitution.cz/

Podstawą zaliczenia będzie obecność na zajęciach (każda nieusprawiedliwiona nieobecność będzie się wiązała z obniżeniem oceny), wypełnianie kart lektur i przygotowywanie punktów do dyskusji na zajęciach, punktualne przybywanie na zajęcia oraz aktywne uczestnictwo w dyskusjach. Semestr zakończy się przygotowaniem krótkiego eseju zakreślającego problem badawczy, który będzie podstawą do stworzenia projektu badawczego na zajęciach Sztuka i Alternatywy. 

- praca pisemna albo esej wizualny demonstrujący umiejętność zastosowania omawianych koncepcji do analizy życia artystycznego

- na ocenę końcową ma wpływ aktywne uczestnictwo w zajęciach

- warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest obecność na zajęciach, punktualność oraz wypełnianie kart lektur, nieobecności muszą być usprawiedliwiane na bieżąco przez dziekanat

Kuba Szreder, ABC of Projectariat: living and working in a precarious art world, Manchester University Press, Manchester 2021 (hasła wybrane przez studentów)

Fragmenty z Documenta Fifteen Handbook (str. 1- 40 plus leksykon pojęć)

Wywiad z ruangrupa: Who’s Exploiting Who? ruangrupa on documenta fifteen

https://artreview.com/who-is-exploiting-who-ruangrupa-on-documenta-fifteen/

Aneta Rostkowska i Giulia Belinetti: What documenta fifteen offered to the future - documenta fifteen closing days #1

https://www.metropolism.com/nl/opinion/47748_what_documenta_fifteen_offered_to_the_future_documenta_fifteen_closing_days_1

Kate Brown, Documenta Presents an Invigorating Alternative to a Market-Driven Art World. Maybe That’s Why the Industry’s Establishment Has Largely Dismissed It

https://news.artnet.com/market/documenta-art-market-2135862

Ben Davis, Documenta 15’s Focus on Populist Art Opens the Door to Art Worlds You Don’t Otherwise See—and May Not Always Want to

https://news.artnet.com/art-world/documenta-15-review-2140149

Jason Farago: The World’s Most Prestigious Art Exhibition Is Over. Maybe Forever.

https://www.nytimes.com/2022/09/23/arts/design/documenta-15.html

Hito Steyrl, Hito Steyerl: Context is Everything, Except When It Comes to Germany

https://tripleampersand.org/context-everything-except-comes-germany/?fbclid=IwAR3I609Yepi1IlUi78pmiPLudgnNMGnAM9d5Sexm_Qgdt0EnDNNsO6TVhEc

Statement by Off Biennale

https://offbiennale.hu/en/2022/hirek-en/statement-by-off-biennale-budapest-a-documenta-fifteen-participant-and-lumbung-member-2/

Pierre Bourdieu, Dystynkcja. Krytyka społecznej władzy sądzenia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005, str. 43 – 83

Andrea Fraser, L’1%, c’est moi, Texte zur Kunst, September 2011, str. 114-127

Andrea Fraser, From the Critique of Institutions to an Institution of Critique [w:] Institutional Critique and After, John Welchman (red.), JRP Ringier, Zurych 2006, str. 123-137

Gregory Sholette, Przesyt, nadprodukcja, nadmiar [w:] Czarna księga Artystów, Katarzyna Górna et al (red.), Krytyka Polityczna, Warszawa 2015

Centre for Plausible Economies, Icebergian Economies of Contemporary Art (Cyber PyraMMMida, 2020): 

https://www.pirammmida.life/cpe

Grafy I prace z wystawy Economics the Blockbuster, The Whitworth, Manchester 2023

 J.K. Gibson-Graham i Kelly Dombroski, Introduction to The Handbook of Diverse Economies: inventory as ethical intervention [w:] The handbook of diverse economies, red. J.K. Gibson-Graham I Kelly Domroski, Edward Elgar Publishing, Northampton 2020

J.K. Gibson-Graham, Economic meltdown, or what an iceberg can tell us about the economy (Trade Show, 2014):

http://trade-show.info/reader/economic-meltdown-or-what-an-iceberg-can-tell-us-about-the-economy/

Pierre Bourdieu, Reguły Sztuki, Universitas, Kraków 2001, str. 178 – 211

Luc Boltanski, Od rzeczy do dzieła. Proces atrybucji i nadawania wartości przedmiotom [w:] Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności, red. Michał Kozłowski et al., Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2011

Pierre Bourdieu, Reguły Sztuki, Universitas, Kraków 2001, str. 260 – 268, 370 - 382

Gregory Sholette, Art, Debt, Oversupply, Panic! (On the Contradictions of a Twenty-First-Century Art Education) [w:] Delirium and resistance: activist art and the crisis of capitalism, Pluto Press, London 2017

Silvia Federici, Feminism and the Politics of the Commons [w:] Former West pod redakcją Marii Hlavajovej i Simona Sheikha, MIR Press, Cambridge 2017

wywiad Sary Burayi Boned z Silvią Federici

https://artmuseum.pl/public/upload/files/Sara-Buraya_Silvia-Federici.pdf

Roundtable “And What about Class?” [w:] Art Margins, vol 15 numer 1, luty 2026, z udziałem Angela Harutyunyan, Sven Spieker, Gal Kirn, Jaleh Mansoor, Magdalena Radomska, Karen Benezra, Kuba Szreder, Gregory Sholette, Yevgeniy Fiks, Igor Grubić

Olaf Velthuis, Talking Prices, Symbolic Meanings of Prices on the Market for Contemporary Art, Princeton University Press, Princeton 2007

Olaf Velthuis i Maria Lind, Contemporary art and its commercial markets : a report on current conditions and future scenarios, Sternberg Press, Berlin 2012

Sepp Eckenhaussen, Goodbye poverty jetset: how art workers make solidarity economies, Humdrumpress, Amsterdam 2026

Vera Hofmann, Johannes Euler, Linus Zurmühlen, Silke Helfrich, Commoning Art – Activating the Transformative Potential of Commons in the Arts, Set Marigins, Amsterdam 2026

Czarna księga Artystów, Katarzyna Górna et al (red.), Krytyka Polityczna, Warszawa 2015

Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności, red. Michał Kozłowski et al., Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2011

Guy Standing. Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Hito Steyerl, Duty Free Art: Art in the Age of Planetary Civil War. (London: VERSO, 2017).

Mel Evans, Artwash: Big Oil and the Arts, Pluto Press, Londyn 2015

Petrešin-Bachelez, N., 2017, For Slow Institutions. E-flux Journal, nr 85

Alistair Hudson, Middlesbrough Institute of Modern Art. Where do we go from here? Vision Statement 2015-2018

Claire Bishop, Radical museology or, "what’s contemporary" in museums of contemporary art?, Koenig Books, Londyn 2014

Byrne, J., Morgan, E., Paynter, N., Sanchez de Serdio, A., Zeleznik, A. (red), The constituent museum: constellations of knowledge, politics and mediation : a generator of social change. Valiz, Amsterdam 2018

Antonio Negri i Michael Hardt, Rzecz-pospolita, korporacja ha!art, Kraków 2012

Raunig, G., 2014. Occupy the Theater, Molecularize the Museum!, in: Malzacher, F. (Ed.), Truth Is Concrete: A Handbook for Artistic Strategies in Real Politics. Sternberg Press; Steirischer Herbst, Berlin; New York; Graz, pp. 76–86.

Manifesty programowe feministycznych instytucji sztuki: Teatru Powszechnego i Feminist Art Institution (Praga)

http://www.feministinstitution.cz/

TJ Demos, Climate control. From emergency to emergence.

https://www.e-flux.com/journal/104/299286/climate-control-from-emergency-to-emergence/

Daniel Penny, The Artists-Activists Decolonizing the Whitney Museum

https://www.theparisreview.org/blog/2019/03/22/the-artist-activists-decolonizing-the-whitney-museum/?fbclid=IwAR3mN5dlL520VFNs6Wgh91_VhNDg8UQsZFT-2ttVA-ow5r4_-KxwUXMdn9c

Gregory Sholette, Delirium and resistance: activist art and the crisis of capitalism, Pluto Press, London 2017