konwersatorium, badania terenowe, ćwiczenia, warsztaty

Gotowość do aktywnego udziału w pracy terenowej, eksperymentowania z metodami badawczymi i artystycznymi oraz krytycznej refleksji nad przestrzenią miejską i zachodzącymi w niej relacjami społecznymi i środowiskowymi.

Cele dydaktyczne i sposób realizacji zajęć

Zajęcia poświęcone są różnym formom „dziczenia” miasta – przyrodniczym, przestrzennym, społecznym, artystycznym i instytucjonalnym. Będziemy przyglądać się temu, co w mieście powstaje spontanicznie, wymyka się planowaniu i kontroli albo jest przekształcane przez jego użytkowników.

Zajęcia mają charakter konwersatoryjny i badawczy. Będziemy pracować z tekstami i przykładami, rozmawiać, prowadzić obserwacje i proste badania terenowe, a równolegle rozwijać jeden wspólny projekt. Jego temat i szczegółowa forma zostaną wypracowane przez grupę, ale kolejne etapy pracy są określone od początku: rozpoznanie tematu → badania → koncepcja → konsultacja → pilotaż → publiczne wydarzenie.

Zajęcia prowadzone są we współpracy z Nowym Teatrem, a teatr i jego otoczenie będą jednym z głównych obszarów naszej pracy. Punktem odniesienia będą m.in. doświadczenia projektów „Nowy Plac” oraz „Dziewanny i wrotycze”, związanych z bioróżnorodnością, roślinnością ruderalną, rozszczelnianiem nawierzchni, partycypacyjnym projektowaniem i myśleniem o przestrzeni wspólnej dla ludzi i innych mieszkańców miasta.

Celem zajęć jest rozwijanie umiejętności uważnego i krytycznego badania miasta, formułowania pytań, prowadzenia obserwacji i interpretowania zebranego materiału, a następnie przekładania go na działania badawcze, artystyczne i dyskusyjne. Semestr zakończy wspólnie przygotowane publiczne wydarzenie w Nowym Teatrze.

Treści programowe

1. 13.10.2026, ASP – Co może „dziczeć” w mieście?
Wprowadzenie do różnych znaczeń „dziczenia”. Przykłady, wspólna mapa pojęciowa i pierwsze pytania badawcze. Omówienie zasad pracy, kolejnych etapów projektu i sposobu zaliczenia. Zebranie pierwszych pomysłów grupy.

2. 20.10.2026, Nowy Teatr + okolica – Dziczenie przyrody
Rozpoznanie otoczenia Nowego Teatru: spontaniczna roślinność, sukcesja, kontrolowanie i pozostawianie przyrody, relacje między ludzkimi i pozaludzkimi użytkownikami przestrzeni. Doświadczenia Nowego Teatru. Pierwsza mapa potencjalnych tematów projektu.

3. 27.10.2026, ASP + teren – Dziczenie przestrzeni / miasto nieformalne
Nieformalne sposoby użytkowania miasta, oddolne przekształcenia, ślady, skróty, zawłaszczenia i działania nieprzewidziane przez projektantów. Obserwacja terenowa. Wybór głównego pytania lub problemu wspólnego projektu.

4. 17.11.2026, Nowy Teatr + okolica – Dziczenie praktyk społecznych
Badanie tego, jak przestrzeń jest rzeczywiście używana i przez kogo. Proste działania badawcze w terenie: obserwacja, mapowanie, dokumentacja, ewentualnie krótkie rozmowy. Analiza materiału i przygotowanie pierwszej wersji koncepcji projektu.

5. 24.11.2026, Nowy Teatr – Dziczenie sztuki
Działania artystyczne związane z miejscem, procesem, przypadkiem i udziałem odbiorców. Prezentacja roboczej koncepcji projektu i konsultacja z Nowym Teatrem. Ustalenie formuły, tytułu i podstawowych założeń wydarzenia, tak aby można było rozpocząć jego komunikację.

6. 1.12.2026, Nowy Teatr – Czy instytucja może dziczeć?
Na ile instytucja może zostawiać przestrzeń na spontaniczność i nieprzewidywalność, a gdzie pojawiają się granice związane z odpowiedzialnością, bezpieczeństwem i organizacją? Testowanie i dopracowanie projektu: scenariusz, udział publiczności, materiały i podział ról.

7. 8.12.2026, ASP – Czy można projektować dziczenie?
Czy można zaprojektować warunki dla czegoś, czego rezultatu nie da się w pełni przewidzieć? Pilotaż przygotowanego działania i jego wspólna analiza. Ostatnie poprawki, kwestie organizacyjne, dokumentacja i finalizacja komunikacji wydarzenia.

8. 15.12.2026, Nowy Teatr – Miastodziczenie: publiczna rozmowa i podsumowanie
Wspólnie przygotowane wydarzenie – np. krótki spacer badawczo-dyskusyjny lub inne działanie połączone z otwartą rozmową w Nowym Teatrze. Po wydarzeniu wspólna ewaluacja: co zaplanowaliśmy, co wydarzyło się inaczej i czego dowiedzieliśmy się o mieście oraz o własnym sposobie pracy?

Znaczna część zajęć odbywać się będzie w Nowym Teatrze i jego otoczeniu, pozostałe – w ASP i przestrzeni miejskiej. Szczegółowe miejsca działań terenowych będą podawane z wyprzedzeniem.

Ocena ma charakter procesualny i obejmuje cztery elementy:

• Indywidualne zadanie badawcze/terenowe i prezentacja wyników (17.11) – przeprowadzenie uzgodnionego rozpoznania i krótkie przedstawienie jego wyników.
• Przygotowanie i prezentacja koncepcji wspólnego projektu (24.11) – wkład w wypracowanie koncepcji oraz jej prezentację i dyskusję z Nowym Teatrem.
• Rozwinięcie i pilotaż wspólnego projektu (1.12 i 8.12) – udział w dopracowaniu, testowaniu i modyfikowaniu projektu oraz realizacja przyjętych zadań.
• Przygotowanie i realizacja wydarzenia końcowego (15.12) – realizacja przyjętej roli podczas wydarzenia w Nowym Teatrze oraz udział w ewaluacji projektu.

Każdy element oceniany jest w skali 0–3 pkt:
3 pkt – bardzo dobrze (zadanie wykonane w pełni, rzetelnie i samodzielnie);
2 pkt – poprawnie (zadanie wykonane zgodnie z wymaganiami);
1 pkt – wymaga uzupełnienia (zadanie wykonane częściowo lub wymagające istotnego dopracowania);
0 pkt – niezrealizowane.

Ocena końcowa: 12 pkt – 5,0; 11 pkt – 5−; 10 pkt – 4,5; 9 pkt – 4,0; 8 pkt – 4−; 7 pkt – 3,5; 6 pkt – 3,0; 0–5 pkt – 2,0 (niezaliczenie). Uzyskanie 0 pkt z dwóch lub więcej elementów oznacza niezaliczenie przedmiotu niezależnie od sumy punktów.

Warunkiem zaliczenia jest realizacja czterech ocenianych elementów pracy oraz obecność na zajęciach. Dopuszczalne są maksymalnie 2 nieobecności. Większa liczba nieobecności oznacza brak możliwości zaliczenia przedmiotu, z wyjątkiem indywidualnych sytuacji zdrowotnych lub życiowych, w których inny sposób realizacji zajęć został uzgodniony za zgodą prodziekana ds. studenckich.

Nieobecność podczas realizacji ocenianego elementu wymaga jego uzupełnienia na kolejnych zajęciach, w których osoba studencka uczestniczy, poprzez współpracę z grupą w formie zdalnej lub wykonanie dodatkowego zadania. Brak uzupełnienia do kolejnego terminu oznacza 0 pkt za dany element.

Zimpel J., Juskowiak P., „Heterotopie dzikości – dzikie życie jako kwestia miejska”, „Przegląd Kulturoznawczy” 2023, nr 4 (58), s. 407–420 (14 stron). (tekst wprowadzający do problematyki kursu), https://www.researchgate.net/publication/379077950_Heterotopie_dzikosci_-_dzikie_zycie_jako_kwestia_miejska 

Jakubowski K., „Czwarta przyroda w mieście”, „Autoportret” 2019, nr 3 (66), s. 24–31 (szczególnie przydatne na zajęcia 2 – Dziczenie przyrody), https://www.autoportret.pl/artykuly/czwarta-przyroda-w-miescie/ 

Krzosek-Hołody M., Litorowicz A., „Kim jesteś dębie…? Drzewa w projektach sztuki publicznej: od reżimu, przez oswojenie, do dzikości”, „Przegląd Kulturoznawczy” 2023, nr 4 (58), s. 521–542, (szczególnie przydatne na zajęcia 5 – Dziczenie sztuki)
https://www.researchgate.net/publication/379132389_Kim_jestes_debie_Drzewa_w_projektach_sztuki_publicznej_od_rezimu_przez_oswojenie_do_dzikosci 

Chomicka E., Czaban A., Jach A., Janus A., Kaszyńska I., Klepczarek M., Komornicka M., Nuckowska J., Wilska M., „Kultura dla Klimatu. Przewodnik”, 2021, rozdz. „Polityka instytucji”, s. 100–106 (szczególnie przydatne na zajęcia 6 – Czy instytucja może dziczeć?), https://kulturadlaklimatu.pl/wp-content/uploads/2021/04/PRZEWODNIK_Kultura_dla_Klimatu.pdf

Zimpel J., „Kulturowe czynniki postaw wobec «czwartej przyrody» w przestrzeni miejskiej”, „Przegląd Kulturoznawczy” 2023, nr 4 (58), s. 441–458 (uzupełnienie do zajęć 2 – Dziczenie przyrody), https://ejournals.eu/czasopismo/przeglad-kulturoznawczy/artykul/kulturowe-czynniki-postaw-wobec-czwartej-przyrody-w-przestrzeni-miejskiej 

Rewers E., „Świat post-naturalny? Teoretyczne, empiryczne i artystyczne rewizje”, „Przegląd Kulturoznawczy” 2023, nr 4 (58), s. 421–440 (20 stron). (uzupełnienie teoretyczne do problematyki dzikości, natury i miasta), https://www.researchgate.net/publication/379138761_Swiat_post-naturalny_Teoretyczne_empiryczne_i_artystyczne_rewizje

Litorowicz A. (red.), „Atlas wszystkich mieszkańców”, Fundacja Puszka, Warszawa 2022, Litorowicz A., „Idea”. (uzupełnienie do problematyki międzygatunkowego współzamieszkiwania miasta), https://atlas.miastozdziczenie.pl/o_atlasie