Zajęcia mają charakter warsztatowy i laboratoryjny. Łączą krótkie wprowadzenia teoretyczne, wspólną analizę tekstów, dzieł i dokumentacji praktyk artystycznych z ćwiczeniami projektowymi, eksperymentami, pracą w grupach oraz praktyczną realizacją samodzielnie wypracowanych koncepcji.

Teksty teoretyczne i przykłady artystyczne będą traktowane nie tylko jako przedmiot analizy, ale przede wszystkim jako narzędzia działania. Każdy blok tematyczny będzie prowadził do ćwiczenia, w którym osoby uczestniczące przetestują omawiane strategie w praktyce: wymyślą postartystczną wystawę, zaplanują interwencję w przestrzeni publicznej czy działanie artywistyczne, zaprojektują kontrpomnik czy badania forensyczne.

Zajęcia w drugim semestrze będą poświęcone pracy projektowej. Osoby studiujące utworzą zespoły, które rozwiną i zrealizują własne projekty wykorzystujące poznane wcześniej metody i strategie postartystyczne.

Znajomość języka angielskiego w stopniu pozwalającym na zapoznawanie się z tekstami, materiałami audiowizualnymi i stronami internetowymi.

Gotowość do aktywnego uczestnictwa w zajęciach warsztatowych, pracy grupowej, prowadzenia eksperymentów artystycznych i badawczych oraz realizowania działań także poza konwencjonalną przestrzenią pracowni i galerii.

Już w 1971 roku polski teoretyk sztuki konceptualnej Jerzy Ludwiński zauważył, że „bardzo prawdopodobne, że dzisiaj nie zajmujemy się już sztuką. Po prostu przegapiliśmy moment, kiedy przekształciła się ona w coś zupełnie innego, coś, czego nie potrafimy już nazwać. Jest jednak rzeczą pewną, że to, czym zajmujemy się dzisiaj, posiada większe możliwości”.

Laboratorium będzie służyło praktycznym i teoretycznym eksploracjom możliwości związanych z użytkowaniem artystycznej wyobraźni poza estetycznymi konwencjami i instytucjonalnymi ograniczeniami pola sztuki. Naszą przewodniczką w tych eksploracjach będzie królikokaczka – stworzonko o gatunkowej ambiwalencji, które dobrze oddaje janusowe oblicze postsztuki. Tak jak królikokaczkę czasami można zobaczyć jako królika, a kiedy indziej jako kaczkę, tak też praktyki postartystyczne w jednym kontekście mogą być postrzegane jako sztuka, a w innym jako archeologiczne odkrywki, dziennikarstwo śledcze, kontrpomniki, aktywistyczne demonstracje, kooperatywy czy działania pomocowe.

Naturalnym habitatem postartystycznych królikokaczek są możliwe światy sztuki, w których dochodzi do fuzji między sztuką a innymi formami kulturowymi, dyscyplinami naukowymi czy praktykami społecznymi. W rezultacie takich połączeń rzadko kiedy powstają konwencjonalne dzieła sztuki. Praktyki postartystyczne często cechują się rozproszonym autorstwem i tworzone są raczej z myślą o użytkownikach niż widzach.

Laboratorium zaczniemy od rysu historycznego i ćwiczeń mających na celu rozruszanie artystycznej i instytucjonalnej wyobraźni. Status sztuki w epoce postartystycznej wpierw umiejscowimy w kontekście zwrotu konceptualnego i instytucjonalnej teorii sztuki. Następnie przyjrzymy się wystawom i sieciom postartystycznym, estetyce relacyjnej, nowej sztuce publicznej, artystycznej użytkologii, artywizmowi, kontrpomnikom, praktykom forensycznym oraz dziedzictwu sztuki antyfaszystowskiej. W ten sposób zarysujemy rozszerzone pole możliwości, które otwiera się przed artystyczną wyobraźnią, kiedy zaczyna ona działać poza granicami konwencjonalnie rozumianego pola sztuki współczesnej.

Nasze teoretyczne rozpoznania będą połączone z myślowymi i praktycznymi ćwiczeniami. Wspólnie będziemy czytać teksty, rozmawiać z zaproszonymi gośćmi, oraz przeglądać dokumentację, bazy danych i cyfrowe archiwa. Przede wszystkim jednak będziemy testować omawiane idee w praktyce. W ramach laboratorium uczestnicy i uczestniczki założą grupy robocze, których zadaniem będzie wymyślenie i realizacja kolektywnego projektu postartystycznego, będącego rozgrzewką przed dalszymi, samodzielnymi wycieczkami po rozszerzonym polu sztuki.

Plan zajęć

15.10  (zajęcia pojedyńcze) , 22.10, 05.11 , 19.11, 3.12, 17.12, 07.01, 21.01

Semestr I

1. Zajęcia organizacyjne.

2. Królikokaczki odkryte, czyli ćwiczenia z postartystycznej wyobraźni.

Wykład na podstawie komiksu Duckrabbits Unveiled: A Sneak Peek at the Postartistic Theory and Practice (Kuba Szreder – tekst, Kacper Greń – rysunki, Institute of Network Cultures, Amsterdam 2025):

https://networkcultures.org/blog/publication/duckrabbits-unveiled-a-sneak-peek-at-the-postartistic-theory-and-practice/

Cykl podcastów Duckrabbits Talk Back: A Podcast on Postartistic Antifascism (prowadzenie: Aria Spinelli, Kuba Szreder, Sepp Eckenhaussen; produkcja: Anielek Niemyjski, Institute of Network Cultures, Amsterdam 2026):

https://networkcultures.org/blog/2026/06/05/duckrabbits-talk-back-a-podcast-on-postartistic-antifascism/

3. Sztuka w epoce postartystycznej. Teksty, wystawy i sieci postartystyczne.

Jerzy Ludwiński, „Sztuka w epoce postartystycznej”, w: Sztuka w epoce postartystycznej i inne teksty, BWA Wrocław, Wrocław 2009.

Przykłady zebrane na wystawie Robiąc użytek. Życie w epoce postartystycznej oraz w archiwum królikokaczki.pl.

4. Wszystko może zostać sztuką, ale może nie wszystko powinno nią być. Sztuka po zwrocie konceptualnym.

Arthur C. Danto, „The Artworld”, The Journal of Philosophy, t. 61, nr 19, 1964, s. 571–584.

George Dickie, „What Is Art? An Institutional Analysis”, w: Art and the Aesthetic: An Institutional Analysis, Cornell University Press, Ithaca, NY–London 1974, s. 19–52.

Lucy R. Lippard, Six Years: The Dematerialization of the Art Object from 1966 to 1972, Studio Vista, London 1973.

5. Publiczność a sztuka publiczna: interwencje w przestrzeni wspólnej.

Claire Bishop, Sztuczne piekła. Sztuka partycypacyjna i polityka widowni, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa 2015.

Claire Bishop, „Antagonism and Relational Aesthetics”, October, nr 110, 2004, s. 51–79.

Nicolas Bourriaud, Relational Aesthetics, Les presses du réel, Dijon 2002.

Miwon Kwon, One Place After Another: Site-Specific Art and Locational Identity, MIT Press, Cambridge, MA 2002.

Suzanne Lacy (red.), Mapping the Terrain: New Genre Public Art, Bay Press, Seattle, WA 1995.

6. Kontrpomniki. Jak przeprojektować przestrzeń pamięci?

Gregory Sholette, Dark Matter: Art and Politics in the Age of Enterprise Culture, Pluto Press, London–New York 2010.

Nora Sternfeld, „Counter-Memorials and Para-Monuments”, Lerchenfeld, nr 59, 2022, s. 25–30.

Quentin Stevens, Karen A. Franck, Ruth Fazakerley, „Counter-monuments: The Anti-Monumental and the Dialogic”, The Journal of Architecture, t. 17, nr 6, 2012, s. 951–972. https://doi.org/10.1080/13602365.2012.746035

7. Estetyka śledcza. Odkrywanie ukrytego, materialni świadkowie i dziwne przedmioty.

Natalia Romik, Aleksandra Janus, Kuba Szreder, „Hideouts. The Architecture of Survival and its Conceptual Constellation: from Awkward Objects to Counter-monuments”, MIEJSCE, nr 8, 2022.

Thomas Keenani Eyal Weizman, Mengele’s Skull: The Advent of a Forensic Aesthetics, Sternberg Press, Berlin 2012.Noë, Alva, Strange Tools: Art and Human Nature, Hill and Wang, New York 2015.

Susan Schuppli, Material Witness: Media, Forensics, Evidence, The MIT Press, Cambridge, MA 2020.

Eyal Weizman, Forensic Architecture: Violence at the Threshold of Detectability, Zone Books, New York 2017.

Mirjam Wenzel, Kuba Szreder, Natalia Romik, Alexandra Janus, Katja Janitschek (red.), Architecture of Survival, Hatje Cantz, Berlin 2024.

Spotkanie z Natalią Romik i analiza projektów takich jak Forensic Architecture, INTERPRT (https://interprt.org/investigations.html), prace Lawrence’a Abu Hamdana oraz Matters of Evidence.

8. Artywizm. Prawda jest konkretna.

Florian Malzacher, „Pisuar wraca do ubikacji. Symboliczna i bezpośrednia moc sztuki”, w: Prawda jest konkretna, red. Florian Malzacher, Bęc Zmiana, Warszawa 2018.

Gregory Sholette, The Art of Activism and the Activism of Art, New Directions in Contemporary Art, Lund Humphries, London 2022.

Przykłady zebrane w kompendium Prawda jest konkretna.

Semestr II

9. Arte Útil. Sztuka jako dziwne narzędzie.

Tania Bruguera, „Arte Útil”, w: Prawda jest konkretna, red. Florian Malzacher, Bęc Zmiana, Warszawa 2018.

John Byrne, „Social Autonomy and the Use Value of Art”, Afterall: A Journal of Art, Context and Enquiry, nr 42, 2016, s. 60–69.

Alva Noë, Strange Tools: Art and Human Nature, Hill and Wang, New York 2015.

Przykłady zebrane w Museum of Arte Útil.

Wybrane hasła ze Stephen Wright, Towards a Lexicon of Usership, Van Abbemuseum, Eindhoven 2013.

10. Sztuka i antyfaszyzm.

Umberto Eco, „Ur-Fascism”, The New York Review of Books, 22 czerwca 1995.

Prezentacja projektów i przykładów ze strony https://rokantyfaszystowski.org/.

Rok Antyfaszystowski na antyfaszystowskim street party:

https://magazynszum.pl/konsorcjum-praktyk-postartystycznych-na-marszu-antyfaszystowskim/

Kuba Depczyński, Michał Kozłowski (red.), Jak rozmawiać o antyfaszyzmie przy wspólnym stole?, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2023.

https://magazynszum.pl/jak-rozmawiac-o-antyfaszyzmie-przy-wspolnym-stole-pytania-i-odpowiedzi/

Spotkanie z Kubą Depczyńskim (Biuro Usług Postartystycznych).

11. Sztuka poza artystycznym nar-ego. Sztuka w rytmie globalnej wyobraźni.

Rasheed Araeen, „Return to Baluchistan”, w: Art Beyond Art: Ecoaesthetics: A Manifesto for the 21st Century, Third Text Publications, London 2010.

Rasheed Araeen, „Ecoaesthetics: A Manifesto for the Twenty-First Century”, w: Art Beyond Art: Ecoaesthetics: A Manifesto for the 21st Century, Third Text Publications, London 2010.

Renzo Martens & CATPC, White Cube, 2020.

Institute for Human Activities, „Przemieszczanie wartości”, w: Prawda jest konkretna, red. Florian Malzacher, Bęc Zmiana, Warszawa 2018.

T.J. Demos, „Gentrification After Institutional Critique: On Renzo Martens’s Institute for Human Activities”, Afterall: A Journal of Art, Context and Enquiry, nr 40, 2015, s. 76–89.

12. Prezentacje pomysłów na projekty.

13. Budowanie zespołów projektowych.

14. Realizacja projektów i grupowe korekty.

15. Realizacja projektów i grupowe korekty.

16. Prezentacje projektów.

Podstawą zaliczenia będzie obecność na zajęciach (każda nieusprawiedliwiona nieobecność będzie się wiązała z obniżeniem oceny), wypełnianie kart lektur i przygotowywanie projektów na ćwiczenia, punktualne przybywanie na zajęcia oraz aktywne uczestnictwo w zajęciach warsztatowych.

Semestr pierwszy zakończy się przygotowaniem szkicu projektu, który będzie realizowany w semestrze drugim. Warunkiem zaliczenia semestru drugiego jest przygotowanie i realizacja zespołowego projektu końcowego.

Projekt może przyjąć różne formy: działania w przestrzeni publicznej, projektu użytkowego, interwencji instytucjonalnej, kontrpomnika, działania politycznego lub społecznego, sytuacji performatywnej, projektu badawczego, narzędzia, usługi, publikacji, prototypu instytucji lub innej formy wypracowanej podczas laboratorium.

Kryteria oceny:

- oryginalność i spójność koncepcji;
- trafność rozpoznania problemu;
- twórcze wykorzystanie strategii i pojęć omawianych podczas zajęć;
- wielopoziomowość projektu;
- świadomość społecznych, politycznych i etycznych konsekwencji działania;
- pragmatyczne dostosowanie koncepcji do możliwości realizacyjnych;
- jakość i rzetelność wykonania;
- jakość współpracy zespołowej;
- zdolność do krytycznej analizy przebiegu i rezultatów projektu;
- jakość dokumentacji i prezentacji końcowej.

- obecność i aktywne uczestnictwo w zajęciach;
- punktualność;
- wypełnianie kart lektur;
- wykonywanie ćwiczeń warsztatowych;
- przygotowanie szkicu własnego projektu pod koniec semestru pierwszego;
- uczestnictwo w pracach zespołu projektowego;
- przygotowanie i realizacja projektu końcowego;
- prezentacja projektu na ostatnich zajęciach.
- przygotowanie dokumentacji projektu;u

Araeen, Rasheed, „Return to Baluchistan” oraz „Manifesto of Ecoaesthetics”, w: Art Beyond Art: Ecoaesthetics: A Manifesto for the 21st Century, Third Text Publications, London 2010.

Bishop, Claire, „Antagonism and Relational Aesthetics”, October, nr 110, 2004, s. 51–79. Bishop, Claire, Sztuczne piekła. Sztuka partycypacyjna i polityka widowni, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa 2015.

Bruguera, Tania, „Arte Útil”, w: Florian Malzacher (red.), Prawda jest konkretna, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2018.

Byrne, John, „Social Autonomy and the Use Value of Art”, Afterall, nr 42, 2016.

Danto, Arthur C., „The Artworld”, The Journal of Philosophy, t. 61, nr 19, 1964, s. 571–584.

Depczyński, Kuba, Michał Kozłowski (red.), Jak rozmawiać o antyfaszyzmie przy wspólnym stole?, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2023.

Demos, T.J., „Gentrification After Institutional Critique: On Renzo Martens’s Institute for Human Activities”, Afterall: A Journal of Art, Context, and Enquiry, nr 40, 2015, s. 76–89.

Dickie, George, „An Institutional Analysis”, w: Art and the Aesthetic: An Institutional Analysis, Cornell University Press, Ithaca 1974.

Eco, Umberto, „Ur-Fascism”, The New York Review of Books, 22 czerwca 1995.

Ludwiński, Jerzy, „Sztuka w epoce postartystycznej”, w: Sztuka w epoce postartystycznej i inne teksty, BWA Wrocław, Wrocław 2009.

Malzacher, Florian, „Pisuar wraca do ubikacji. Symboliczna i bezpośrednia moc sztuki”, w: Florian Malzacher (red.), Prawda jest konkretna, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2018.

Romik, Natalia, Aleksandra Janus, Kuba Szreder, „Hideouts. The Architecture of Survival and its Conceptual Constellation: From Awkward Objects to Counter-monuments”, MIEJSCE, nr 8, 2022.

Sternfeld, Nora, „Counter-Memorials and Para-Monuments”, Lehrnfeld, nr 59, 2022, s. 25–31.

Stevens, Quentin, Karen A. Franck, Ruth Fazakerley, „Counter-monuments: The Anti-Monumental and the Dialogic”, The Journal of Architecture, t. 17, nr 6, 2012, s. 951–972.

Szreder, Kuba, Kacper Greń, Duckrabbits Unveiled: A Sneak Peek at the Postartistic Theory and Practice, Institute of Network Cultures, Amsterdam 2025.

Wright, Stephen, Towards a Lexicon of Usership, Van Abbemuseum, Eindhoven 2013 – wybrane hasła.

Bourriaud, Nicolas, Relational Aesthetics, Les presses du réel, Dijon 2002.

Kwon, Miwon, One Place After Another: Site-Specific Art and Locational Identity, MIT Press, Cambridge, MA 2002.

Lacy, Suzanne (red.), Mapping the Terrain: New Genre Public Art, Bay Press, Seattle 1995.

Lippard, Lucy R., Six Years: The Dematerialization of the Art Object from 1966 to 1972, Studio Vista, London 1973.

Keenan, Thomas i Weizman, Eyal, Mengele’s Skull: The Advent of a Forensic Aesthetics, Sternberg Press, Berlin 2012.Noë, Alva, Strange Tools: Art and Human Nature, Hill and Wang, New York 2015.

Schuppli, Susan, Material Witness: Media, Forensics, Evidence, MIT Press, Cambridge, MA–London 2020.

Sholette, Gregory, Dark Matter: Art and Politics in the Age of Enterprise Culture, Pluto Press, London–New York 2011.

Sholette, Gregory, The Art of Activism and the Activism of Art, Lund Humphries, London 2022.

Weizman, Eyal, Forensic Architecture: Violence at the Threshold of Detectability, Zone Books, New York 2017.

Wenzel, Mirjam, Kuba Szreder, Natalia Romik, Alexandra Janus, Katja Janitschek (red.), Architecture of Survival, Hatje Cantz, Berlin 2024.

Materiały audiowizualne, archiwa i zasoby internetowe

Jeremy Deller i Mike Figgis, Battle of Orgreave, 2001, film

Duckrabbits Talk Back: A Podcast on Postartistic Antifascism, prowadzenie: Aria Spinelli, Kuba Szreder, Sepp Eckenhaussen; produkcja: Anielek Niemyjski, Institute of Network Cultures, Amsterdam 2026 – wybrane odcinki.

Robiąc użytek. Życie w epoce postartystycznej – dokumentacja wystawy i archiwum związanych z nią praktyk.

Królikokaczki.pl – archiwum praktyk postartystycznych.

Museum of Arte Útil – archiwum i baza przykładów praktyk Arte Útil.

Forensic Architecture – wybrane śledztwa i materiały badawcze.

INTERPRT – wybrane śledztwa dotyczące przemocy środowiskowej, przestrzennej i politycznej.

Rok Antyfaszystowski – dokumentacja działań i archiwum projektu.

Renzo Martens i CATPC, White Cube, 2020, film.

Matters of Evidence – wybrane materiały i dokumentacja projektu.